Ispod zadarskih naselja, na oko dvadeset metara dubine, nalazi se razgranata mreža od približno 250 tunela i bunkera, ostataka vojne prošlosti grada koji je decenijama imao strateški važan položaj.
Mreža bunkera ispod Zadra
Mreža sadrži oko 250 tunela na 20 metara. Građeni su tokom italijanske uprave. Ulazak u tunele je „kao u filmovima horora“. Mnogi su danas zapušteni i pod vodom.
Ovi objekti počeli su da niču krajem 1920-ih, korišteni su tokom Drugog svjetskog rata, a ponovo su aktivirani i u ratu devedesetih godina prošlog vijeka. Danas su mnogi zapušteni, zatrpani ili poplavljeni, ali grupa entuzijasta i stručnjaka pokušava da ih evidentira i sačuva.
Do nekih prolaza dolazi se teško, ponekad uz improvizovane radove čišćenja, dok su pojedini, poput onih u sklopu privatnih kuća, puni vode.
Dječje igre
„Mi smo se tu igrali non-stop, mi smo ulazili, nismo imali lampe za ući pa smo palili gume od bicikla i onda bi s gumama ulazili i pogušili bi se skoro unutra“, prisjetio se za HRT Zoran Krizman iz Bokanjaca.
Sistematsko istraživanje ove podzemne mreže pokrenuo je zaljubljenik u vojnu istoriju Jurica Vučetić, koji je uz pomoć satelitskih snimaka i terenskog rada uspio da locira sve poznate objekte. Ulazak u neke od njih izuzetno je zahtjevan i neugodan.
„Prolazak kroz tunele u ambijentu u kojem jesmo pomalo liči na filmove strave i užasa i, vjerujte, nije ni malo ugodno boraviti u njima“, izjavio je HRT-ov novinar Ante Kolanović.
Zapušteni i poplavljeni
Tuneli su imali važnu ulogu i tokom rata devedesetih, kada su služili kao skloništa i mjesta za odmor vojnika. Neki svjedoci tvrde da su tada uslovi u njima bili solidni.
„Bili su kreveti postavljeni, u kojima se mogla naša vojska odmarati jer smo ovdje čuvali liniju“, rekao je Krizman.
Većina bunkera izgrađena je u periodu italijanske uprave nad Zadrom.
„Svi su građeni krajem 20-ih i 30-ih godina, neki su bunkeri građeni čak i tokom Drugog svjetskog rata, 40-ih godina 20. vijeka, s obzirom na to da je Italija mislila da neće izgubiti rat pa je htjela da učvrsti granice koje je dobila Rapalskim ugovorom“, kaže Mario Mrkić iz Bokanjaca.
Ogroman broj u Švajcarskoj
Naučnica Antonija Mlikota ističe da su slični objekti u pojedinim državama, poput Švajcarske, sistematski očuvani. Švajcarska ih ima čak 370 hiljada.
„Oni ih zaista koriste u slučaju opasnosti, predviđeni su kao civilna skloništa ili nešto slično. Naši ne mogu služiti u te svrhe“, zaključila je Mlikota.
Ona je bila dio Interreg projekta revitalizacije, koji, nažalost, do danas nije zaživio u punoj mjeri.